به نام آنکه جان را فکرت آموخت

ضمن عرض سلام و خسته نباشید به همکاران محترم ، با توجه به اینکه در طی چند سال اخیر هم بر تنوع و هم بر تعداد علف های هرز به ویژه علف های هرز چندساله افزوده شده است، بنا بر این نیاز به مبارزه جدی در این زمان بیشتر احساس می شود. در این راستا مطالبی در مورد  علف های هرز شناخته شده کشت و صنعت دعبل خزاعی، سموم مورد استفاده در دفع علف های هرز و در نهایت روش های کنترل علف های هرزجهت استفاده سایر همکاران محترم جمع ]وری گردیده است.

با توجه به تلاش به عمل آمده و دقت نظر صورت گرفته این مجموعه هنوز خالی از اشکال نمی باشد. از همکاران و کارشناسان بزرگوار درخواست می نمایم که پس از مطالعه، نقطه نظرات ارزنده خود را جهت اصلاح در اختیار اینجانب قرار دهند.

                                                                                                                                                  با سپاس فراوان

                                                                                                                                            حسین موذن رضامحله

  روش های کنترل عملی علف های هرز و راه های موفقیت در آن

 تعریف علف هرز:

علف هرز گیاهی است خودرو که به طور ناخواسته در مزارع می روید و موجب کاهش کمی و کیفی محصول و افزایش هزینه های تولید می شود. مثلا «گندم در مزرعه جو علف هرز است»یعنی با وجود ارزشی که گندم دارد چون به طور خودرو در جایی روییده است که کشت آن هدف نبوده، علف هرز محسوب می شود.

صفات مشخص علف های هرز:

1- ناخواسته بودن

 2- دارا بودن قدرت تولید بذر زیاد

 3- داشتن قدرت زیاد برای تثبیت سریع جمعیت خود در زمین

 4- توانایی حفظ قوه نامیه بذرهای مدفون شده در خاک برای مدت طولانی

 5- سازگاری وسیع برای انتشار در شرایط گوناگون

6- دارا بودن اندام های رویشی تکثیرشونده

7- توانایی اشغال سریع اراضی آماده به کشت.

خسارت علف های هرز:

1- رقابت با محصول اصلی در جذب نور، هوا، رطوبت و مواد غذایی

2- افزایش هزینه مبارزه با آفات و بیماری ها از طریق میزبان واسط بودن برای بسیاری از قارچ ها، باکتری ها و ویروس ها و...

3- ایجاد مسمومیت در علوفه دام

4- ایجاد مزاحمت در برداشت محصول

5- افزایش هزینه تولید به علت نیاز به مبارزه، کند کردن و حتی مسدود کردن جریان آب در فاروها و کانال های آبیاری و در نتیجه تلف شدن آب

طبقه بندی علف های هرز:

الف - طبقه بندی بر حسب طول دوره زندگی

1- علف های هرز یک ساله:

علف های هرز یک ساله آنهایی هستند که دوره زندگی خود را در طی یک سال کامل می کنند.

2- علف های هرز دو ساله:

این علف ها چرخه زندگی خود را در طی دو سال کامل می کنند. یعنی در سال اول بذر جوانه زده، ریشه در خاک توسعه می یابد و در سال دوم این گیاه ساقه، گل و بذر تولید می کند. مثل شوکران کبیر.

3- علف های هرز چندساله:

این دسته از علف های هرز بیش از دو سال زندگی می کنند. این علف ها پس از تولید مثل از بین نرفته و سال های متمادی به زندگی خود ادامه می دهند. این گیاهان هم با بذر تکثیر می شوند و هم با اندام هایی مثل ریزوم، استولون، غده یا پیاز. هر سال بخش فوقانی یا اندام های هوایی این دسته از گیاهان از بین رفته و در بهار سال بعد رشد جدیدی از بخش زیرزمینی گیاه شروع می شود.

ب- طبقه بندی بر حسب ریخت شناسی

1- پهن برگ ها یا دو لپه ای ها:

جوانه این گونه علف های هرز، دو لپه یا دو برگ بذری تولید می کنند. برگ این گیاهان دارای رگبرگ های منشعب بوده و تعداد اجزای گل در آنها چهار، پنج یا مضربی از آنهاست. مثل بارهنگ، ترشک و سلمک.

2- باریک برگ ها یا تک لپه ای ها:

این گونه علف های هرز در موقع جوانه زدن یک لپه تولید می کنند. رگبرگ های موازی، تعداد اجزای گل در آنها سه یا مضربی از آن است. مثل مرغ، اویارسلام و سوروف.

 مهمترین علف های هرز در مزارع نیشکرکشت و صنعت دعبل خزاعی

 

طول دوره زندگی

پهن یا باریک برگ

نام فارسی

نام علمی

چند ساله

باریک برگ

حلفه

Imperata cylindrica

چند ساله

باریک برگ

نی وحشی

Phragmites australis

یک ساله

باریک برگ

سوروف

Echinochola crus-galli

یک ساله

باریک برگ

سرخک

Echinochola colonum

یک ساله

باریک برگ

فالاریس

Phalaris    minor

یک ساله

پهن برگ

پنیرک

Malva   parviflora

چند ساله

پهن برگ

پیچک برگ کرکی

Convolvulus  pilosellaefolius

چند ساله

پهن برگ

بارهنگ سرنیزه ای

Plantago lanceolata

یک ساله

پهن برگ

سونخوس

Sonchus    sp

یک ساله

پهن برگ

گلرنگ وحشی

Carthamus oxyacantha

یک ساله

پهن برگ

دم عقربی

Scorpiurus ealcatae

یک ساله

پهن برگ

مستور خوابیده

Eclipta prostrata

چند ساله

باریک برگ

قیاق

Sorghum halepensis

چند ساله

پهن برگ

قیطانی

Trachomitum venetum

دو ساله

پهن برگ

وایه

Ammi  visnaga

چند ساله

پهن برگ

علف خرس

Cynancum acutum

یک ساله

پهن برگ

چغندر وحشی

Beta    vulgarig

یک ساله

پهن برگ

علف هفت بند

Polygonum  aviculare

یک ساله

پهن برگ

سلمه تره

Chenopodium album

یک ساله

پهن برگ

طوق(مستک)

Xanthium strumarium

چند ساله

باریک برگ

مرغ

Cynodon dactylon

چند ساله

باریک برگ

چمن اهوازی

Aeloropus repens

یک ساله

جگن ها

اویارسلام بذری

Cyperus difformis

چند ساله

جگن ها

اویارسلام بنفش

Cyperus rotundus

 روش های مبارزه با علف های هرز:

به طور کلی از سه طریق اصولی می توان از خسارت علف های هرز جلوگیری کرد یا زیان آنها را کاهش داد: پیشگیری، ریشه کن کردن و کنترل

الف- پیشگیری:

پیشگیری یعنی ممانعت از ورود یک علف هرز به داخل منطقه غیرآلوده که در درجه اول رعایت بهداشت زراعی در حد مطلوب مورد نظر است.

1- جلوگیری از به گل نشستن علف های هرز:

 با جلوگیری از گل دادن علف های هرز می توان از تولید بذر آنها جلوگیری کرد، در غیر این صورت در سال های بعد علف های هرز به گل نشسته به عنوان منبع آلودگی شدید کل مزرعه عمل می کند.

2- تمیز کردن جوی های آبیاری:

در اطراف جوی ها و کانال های آبیاری، به دلیل وجود رطوبت فراوان، علف های هرز بسیاری روییده می شوند. این کانال ها به راحتی می توانند منبع عظیمی برای گسترش علف های هرز به داخل مزارع باشند و بهتر است قبل از تولید بذر کانال های آبیاری تمیز گردند.

3- تمیز کردن ماشین آلات و ادوات کشاورزی:

قبل از شروع عملیات با ادوات و ماشین های کشاورزی، برای اجتناب از آلوده شدن مزارع غیر آلوده باید همه قسمت هایی را که احتمال وجود بذر در آنهاست تمیز کرد.

ب- ریشه کن کردن:

ریشه کن کردن یا نابودی علف هرز عبارت از حذف کامل همه بوته ها و قسمت های زنده مثل ریزوم ها، ساقه ها و غده های علف هرز است و در صورتیکه آلودگی مزرعه به علف هرز در سطح کمی باشد و مدت زمان زیادی از به وجود آمدن آن نگذشته باشد امکان موفقیت آمیز بودن آن زیاد است.

ج- کنترل:

کنترل یا مبارزه با علف های هرز را در بیشتر موارد می توان منطقی ترین و عملی ترین راه علاج دانست. علف های هرز اغلب چنان در سطح وسیعی پراکنده می شوند که ریشه کن کردن آنها ممکن نیست ولی در مقابل، کنترل آنها امکان پذیر است.

 اصول روش های کنترل علف های هرز در مزارع نیشکر:

الف- کنترل مکانیکی

ب- کنترل زراعی

ج- کنترل شیمیایی

با توجه به اینکه علف های هرز دارای مقاومت زیادی هستند، برای اینکه کنترل آنها مؤثر واقع شود باید از کلیه روش های موجود به صورت تلفیقی استفاده شود.

الف- کنترل مکانیکی

1- وجین دستی

 از مؤثرترین روش های کنترل بخصوص کنترل علف های هرز یک ساله می باشد.

2- شخم

شخم  تمام علف های هرز یک ساله موجود، بخصوص در شرایط جوی خشک را از بین می برد. اگر چندین بار با فاصله 10 تا 20 روز شخم زده شود مقدار زیادی از بذور موجود در خاک جوانه زده و از بین می روند و بدین ترتیب ذخیره بذر در خاک کاهش می یابد.

در اراضی خشک شخم با گاو آهن برگردان دار بخصوص در فصل گرما و در دوره آیش موجب می شود تا اندام های زیرزمینی علف های هرز دائمی مثل ریزوم قطع شده و به سطح خاک آورده شود تابش آفتاب و خشکی هوا بسیاری از این اندام های رویشی را خشک کرده و از بین می برد.

3- سوزاندن:

سوزاندن مزارع از ارزانترین راه های مبارزه با علف های هرز می باشد. لازم به ذکر است که سوزاندن تنها قسمتی از علف های هرز را از بین می برد که شامل بذور باقیمانده بر روی بوته ها و قسمتی از علف های هرز روی خاک می شود و هیچگونه اثر قابل توجهی بر روی بذور داخل خاک ندارد.

در بعضی نقاط انجام روشهای وجین و سمپاشی به هیچ وجه امکان پذیر نیست و یا بسیار کم اثر، خطرناک و آلوده ساز است. مثال بارز این حالت زهکش هاست، در این زهکش ها علفهای هرزی چون نی وحشی، لوئی، اویار سلام در حالی که ریشه آنها داخل آب است،رشد بسیار سریعی دارند. هر گونه وجین کردن آنها که بسیار هم با سختی و مشقت صورت می گیرد، خیلی سریع از طرف گیاه با رشد بیشتر جبران می شود، کنترل آنها از طریق شیمیایی هم بنا به دو دلیل موثر نمی باشد: 1- بعلت دسترسی کامل و دائمی گیاه به آب فراوان، بعد از سمپاشی بلافاصله گیاه با جذب آب بیشتر نسبت به رقیق کردن سم، شستشو و تخلیه آن از آوندها اقدام می کند بنابر این تاثیر سم کاهش می یابد. 2- با آلوده شدن آب زهکش ها، موجبات آلودگی محیط زیست فراهم می شود. بنا بر این سوزاندن علفهای هرز فوق روش بسیار مناسبی برای از بین بردن آنها است.

4- پوشاندن سطح خاک(Malching)

هر ماده که کدر یا به اندازه ای ضخیم باشد تا از رسیدن نور به گیاه جلوگیری کند مالچ گویند. در بسیاری از محصولات با ارزش و پردرآمد که فاصله خطوط کاشت هم زیاد باشد می توان با پوشاندن سطح خاک از بقایای گیاهی مثل برگ های خشکیده یا باگاس با ضخامت بیش از پنج سانتی متر از رسیدن نور به سطح خاک جلوگیری کرده و مانع رشد علف های هرز گردید.

 ب - کنترل زراعی:

1- آیش

آیش عبارت است از بدون کشت گذاشتن زمین برای مدتی معین و چون در آن زراعتی صورت نمی گیرد، آب و کود هم داده نمی شود  بنابراین باید علف های هرز از بین بروند ولی غالبا چنین نیست. در این شرایط، علف های هرز فرصت مناسب و میدان بی دردسرتری بدست می آورند، به نمو خود ادامه می دهند، بذر خود را منتشر می کنند و برای سال بعد مقدار زیادتری مزاحمت ایجاد می کنند. بنابراین، زمین های آیش را نباید بدون انجام کاری رها کرد و به حال خود گذاشت تا گیاهان هرز در آن بذرافشانی کنند. لازم است که در موقع مناسب و هنگامیکه بذر علف هرز جوانه زده با شخم سطحی آنها را از بین برد. و برای علف های هرز چند ساله می توان با زیرشکن همراه با شخم یا گاوآهن برگردان دار ریزوم ها را به سطح خاک آورد و در معرض آفتاب قرار داد که تلفیق علف کش های عمومی مثل گلایفوسیت با شخم در از بین بردن علف های هرز بیشتر مؤثر است و در مورد نی وحشی بهتر است پس از شخم با دست یا استفاده از هرس دندانه دار بقایای علف هرز را جمع آوری کرد.

2- کشت تأخیری(ماخار)

ابتدا زمین را با فاصله یک ماه یا کمتر قبل از کاشت آماده می کنند و اگر رطوبت تأمین گردد بسیاری از بذور علف های هرز رویش یافته و بلافاصله قبل از کاشت می توان با مصرف یک علف کش عمومی مثل گلایفوسیت یا پاراکوآت، علف های هرز را از بین برد و سپس اقدام به کشت نمود.

3- عملیات به زراعی

هر اقدامی که موجب تقویت رقابت گیاه زراعی در مقابل علف های هرز گردد در کاهش خسارت علف های هرز مؤثر خواهد بود که شامل کشت به موقع، عمق مناسب کشت، آماده ساختن بستر نرم برای رویش محصول، حاصلخیز بودن و تقویت خاک، اصلاح فیزیکی و شیمیایی خاک، تأمین رطوبت مناسب برای رویش، تسطیح زمین، کنترل آفات و بیماری ها.

4- فاصله خطوط کشت

فاصله خطوط کشت تا حد امکان تقلیل داده شود . این امر کمک می کند تا بوته های محصول زودتر فضا را پر کرده و سایه ایجاد کنند. اثر کاهش فاصله ردیف ها در کاهش رشد بوته های علف هرز در چندین محصول به اثبات رسیده است. مثلا در بادام زمینی 55% و در سورگوم 37% از رشد علف های هرز کم شده است.

ج - کنترل شیمیایی:

کنترل شیمیایی عبارت است از استفاده از سموم علف کش برای دفع علف های هرز.

 از یک ماده شیمیایی زمانی می توان در مزرعه استفاده کرد که به زمین زراعی و محصولات کشاورزی زیانی نرساند و در عین حال علف های هرز را از بین ببرد.

طبقه بندی علف کش ها:

علف کش ها را از جهات مختلف از جمله بنیان شیمیایی، حوزه تأثیر، نحوه مصرف و نحوه تأثیر، گروه بندی می کنند.

طبقه بندی علف کش ها از نظر طیف تأثیر

1- علف کش های عمومی  Total herbicides

به علف کش هایی گفته می شود که روی همه گیاهان اثر گذاشته و آنها را از بین می برد. مثل گراماسون، تبوتیورون.

2- علف کش های انتخابی Selective herbicides

علف کش های انتخابی آنهایی هستند که گروهی از گیاهان را از بین برده اما با همان مقدار بر روی عده ای دیگر بی تأثیرند. هر گاه گیاهانی که تحت تأثیر قرار نمی گیرند، جزء گیاهان زراعی باشند، علف کش مورد نظر در گیاه زراعی مقاوم، به عنوان علفکش انتخابی مصرف می شود مثل 2-4-D.

نکته: حد مشخصی بین علف کش های انتخابی و عمومی وجود ندارد. در حقیقت موضوع مقدار مصرف در واحد سطح می باشد بدین معنی که اگر یک علف کش انتخابی بیش از مقدار توصیه شده استفاده شود مانند آن است که یک علف کش عمومی مصرف شده است.

طبقه بندی علف کش ها از نظر کاربرد:

1- مصرف علف کش ها روی برگ(Foliage applied)

الف- تماسی غیر سیستماتیک (Contact herbicides)

فقط در محل تماس با برگ و قسمت های سبز گیاه مؤثر واقع شده و حالت سوختگی ایجاد نموده و از یک قسمت گیاه به قسمت دیگر منتقل نمی شود. این علف کش ها قادر به نابود کردن اندام های زیرزمینی نمی باشند و قسمت هایی از گیاه که با سم تماس نداشته باشند سالم می مانند لذا در هنگام سم پاشی این نوع علف کش باید دقت نمود که تمام قسمت های سبز گیاهی که باید از بین برود با محلول سم آغشته گردد این گونه علف کش ها برای مبارزه با علف های هرز یک ساله مناسب است و قادر به از بین بردن علف های هرز دائمی نیستند و تنها به طور موقت قسمت های سبز گیاه دائمی را از بین برده و پس از چندی دوباره سبز خواهند کرد مگر اینکه سمپاشی چندین بار تکرار شود. مثل پاراکوآت

ب- تماسی سیستماتیک (Foliage translocate herbicides)

علف کش هایی هستند که پس از پاشیده شدن روی گیاه از طریق برگ ها و ساقه ها جذب شده و غالبا از طریق آوند ها به سایر اندام های گیاه می رسند. این نوع از علف کش ها قادرند علف های هرز دائمی را از بین ببرند. زیرا به داخل غده ها و ریزوم ها نفوذ کرده و موجب مرگ آنها می شوند. مثل گلایفوسیت (علف کش عمومی سیستماتیک) 2-4-D (علف کش انتخابی سیستماتیک)

 علف کش های سیمپلاستیک: علف کش های سیستمیکی که فقط از مسیرهای زنده که شامل آوند های آبکش و سلول های همراه می باشد حرکت میکنند مثل گلایفوسیت.

علف کش های آپوپلاستیک: علف کش های سیستمیکی که از مسیرهای غیر زنده یعنی آوند های چوبی و فضاهای بین سلولی منتقل می شوند مثل آترازین.

   بازیپتال: حرکت رو به پایین علف کش ها

   آکروپتال: حرکت رو به بالای علف کش ها      

2- علف کش های خاک مصرف Soil applied

این نوع علف کش ها زمانی مصرف می شوند که علف هرز هنوز سبز نشده است که آنرا روی خاک پاشیده و سپس با خاک مخلوط می کنند برای تأثیر این علف کش ها رطوبت لازم است. مثل آترازین.

طبقه بندی علف کش ها از نظر زمان مصرف:

1- مصرف علف کش پیش از رویش (Pre-emergence)

زمانی که علف کش را پس از کاشت و پیش از رویش محصول بکار برند آنرا پیش رویشی(نسبت به محصول) گویند. اغلب این علف کش ها گیاه تازه جوانه زده را از بین می برند. لذا باید پیش از رویش علف های هرز بکار روند. مثل آترازین، متری بوزین و  دیورون.

2- مصرف علف کش پس از رویش (Post-emergence)

وقتی محصول و یا علف هرز روییده باشد و سم پاشی صورت گیرد آنرا پس رویشی گویند مثل 2-4-D و MCPA

نکته1: علف کش باید برای محصول اصلی بی ضرر باشد (انتخابی عمل کند) مثل 2-4-D و MCPA

نکته2: علف کش باید طوری پاشیده شود که به محصول اصلی پاشیده نشود.

نکته3: علف کش در جایی مصرف شود که گیاه اصلی از آن مصون باشد مثل مصرف پاراکوات در حاشیه مزارع.

علف کش های مورد استفاده در زراعت نیشکر :

1- آترازین (Atrazine)

این علف کش در بازار با نام تجاری گزاپریم Gezaprim(wp80%) وجود دارد. علف کش سیستمیک و انتخابی از گروه تریازین ها که به صورت پودر وتابل80 درصد جهت کنترل علف های هرز مزارع نیشکر فرموله می شود. با توجه به اینکه این علف کش هم از طریق ریشه و هم از طریق برگ جذب می شود، بنابراین هم روی خاک و هم روی برگ می توان استفاده کرد ولی اصولا جذب به صورت ریشه ای است تا برگی . این سم پس از جذب برگی با حرکت آکروپتالی منتقل شده و در مریستم انتهایی و برگ ها تجمع می یابد. این سم با جلوگیری از انتقال الکترون در فتوسنتز باعث مختل شدن فعالیت های آنزیمی و فیزیولوژیکی می شود.

آترازین هم به صورت پیش رویشی و هم به صورت پس رویشی به منظور کنترل علف های هرز پهن برگ و نازک برگ یکساله در مزارع نیشکر بکار می رود. معمولا آنرا در سطح خاک قبل از ظهور علف های هرز می پاشند ولی در مراحل تولید اولیه رشد علف ها نیز قابل مصرف است. برای بالا بردن تأثیر این سم در مزارع نیشکر می توان آنرا با آمترین ترکیب نمود. آبیاری بعد از سم پاشی اثر آترازین را تسریع می کند.

2- آمترین (Ametryn)

نام تجاری این علف کش گزاپاکس(Gesapaxwp80) می باشد. علف کشی سیستمیک، انتخابی و از گروه تریازین ها می باشد که برای کنترل علف های هرز پهن برگ و باریک برگ مزارع نیشکر استفاده می شود. به دلیل جذب این سم از طریق ریشه و برگ این علف کش هم در خاک و هم روی برگ مصرف می شود. جذب به صورت ریشه ای و برگی انجام می شود(این ترکیب پس از جذب برگی با حرکت آکروپتالی (حرکت پس از جذب از حاشیه پهنک به سمت رگبرگ اصلی)، در مریستم انتهایی و برگ ها تجمع می یابد). آمترین از طریق مانع شدن از انتقال الکترونی در جایگاه دریافت الکترونی در فتوسیستم IIدر جریان عمل فتوسنتز باعث اختلال در فعالیت های آنزیمی و فیزیولوژیکی گیاه می شود. این علف کش از طریق ریشه و برگ سریع جذب شده و از شستشو محفوظ می ماند.

توجه : این سم همانند سایر سمومی که فرمولاسیون آنها به صورت w.p می باشد بایستی در محلول پاشی از سمپاش های دارای سیستم همزن استفاده گردد.

3- گلایفوزیت (Glyphosate)

این علف کش در بازار با نام تجاری رانداپ Roundup(sl 41%) وجود دارد. گلایفوزیت علف کشی از گروه اسید فسفونیک(نمک ایزوپروپیل آمین) است که برای کنترل کلیه گیاهان هرز (نازک برگ و پهن برگ) یکساله و چند ساله در مزارع نیشکر به صورت مایع قابل حل در آب (sl41%) فرموله می شود.

این سم، علف کشی است سیستمیک و غیر انتخابی(عمومی) که به صورت پس رویشی استفاده می شود. این ترکیب از طریق برگ ها و قسمت های سبز گیاه جذب شده و با ایجاد اختلال در آنزیم های مختلف از تشکیل اسید های آمینه و در نهایت از ساخت پروتئین جلوگیری می کند.

نکته: کارایی بالای گلایفوزیت در از بین بردن اندام های زیرزمینی مثل ریزوم و ریشه گیاهان دائمی زمانی است که کاربرد آن در پایان رشد رویشی و آغاز گلدهی باشد. همچنین در زمان مصرف سم بایستی علف های هرز شاداب و در حال رشد فعال بوده و در شرایط گرم و خشک بهتر است قبل از سمپاشی آبیاری صورت گیرد.

4- تبوتیورون (Tebuthiuron)

 این علف کش در بازار با نام تجاری تبوسان Tebusan(sc50%) وجود دارد. این علف کش سیستمیک و انتخابی از گروه ترکیبات اوره ای بوده که با فرمولاسیون (sc50%) برای کنترل علف های هرز مزارع نیشکر به صورت قبل از رویش استفاده می شود.

این سم از طریق ممانعت از انتقال الکترون در فتوسنتز باعث مختل شدن فعالیت فیزیولوژیکی علف هرز می گردد روش کاربرد این سم به صورت قبل از رویش، در ابتدای رویش علف های هرز همراه با آب آبیاری (herbigation) می باشد. میزان مصرف این سم سه تا چهار لیتر در هکتار است.

5- پاراکوآت (Parakuat)

این علف کش در بازار با نام تجاری گراماکسون(Gramaxon) وجود دارد. علف کشی تماسی و غیرانتخابی (عمومی) از گروه بی پیریدیل ها که با فرمولاسیون (sl20%) به صورت پس رویشی بر روی علف های هرز پهن برگ و باریک برگ استفاده می شود.

برای نیشکر از محلول 1% یا 3 تا 5 لیتر در هکتاراستفاده می شود این سم از طریق مؤثر بودن بر روی غشاء سلولی و سیتوپلاسم به گیاه آسیب می رساند.

پاراکوآت را می توان به صورت سمپاشی هدایت شده بر علیه علف های هرز استفاده کرد.

نکته: این علف کش سریع الاثر بوده و موجب سوختگی و ریزش سریع برگ می شود و به دلیل سرعت تأثیر، انتقال آن در گیاه ناچیز است. لذا اندام های زیرزمینی گیاهان دائمی ویا قسمت هایی از گیاه که با سم در تماس نباشدزنده می ماند.

6- متری بوزین(Metribuzin)  

این علف کش در بازار با نام تجاری سنکور (Sencor) وجود دارد. متری بوزین علف کشی سیستمیک، انتخابی از گروه تریازین ها با فرمولاسیون (WP70%) می باشد. این علف کش توسط ریشه و برگ گیاه جذب شده بنابراین می تواند به عنوان علف کش قبل از رویش یا بعد از رویش مورد استفاده قرار گیرد. در حال حاضر این علف کش  به صورت بعد از رویش مورد استفاده قرار می گیرد و مؤثرتر از مصرف پیش رویشی است. خصوصا در مورد علف های هز گرامینه (باریک برگ) که به دلیل سیستمیک بودن سم در گیاهان باریک برگ می باشد . این ترکیب بهتر است همراه باعلف کش تو-فور-دی برای کنترل مؤثر علف های هرز بکار رود. این سم با ایجاد اختلال در عمل فتوسنتز باعث کنترل علف هرز می شود. زمان مصرف آن قبل یا اوایل رویش علف های هرز می باشد. غالبا  پهن برگ ها ولی تعدادی از باریک برگ ها را نیزنابود می کند.

7- تو-فور-دی(2-4-D)

این سم در بازار با نام تجاری یو46 دی- فلوئید (u46D-fluid) وجود دارد. علف کشی سیستمیک با خواص هورمونی است که بیشتر برای کنترل علف های هرز پهن برگ استفاده می شود. این سم به صورت انتخابی و به عنوان بازدارنده رشد مصرف می شود و از رشد و تقسیم سلولی جلوگیری می کند. این سم بر روی گیاهان تیره غلات تأثیر ندارد و بیشتر به صورت EC45% فرموله شده است.

8-تو-فور-دی+ام سی پی آ   2,4-D+MCPA))

این سم دربازار با نام تجاری یو46 کومبی فلوئید (u46combifluid) وجود دارد که فرمالاسیون آن به صورت (Sl 67/5%) بوده که 36% توفوردی و 5/31 % ام سی پی آ می باشد.

این سم نیزمانند توفوردی یک علف کش سیستمیک و هورمونی است که برای کنترل علف های هرزپهن برگ بصورت باز دارنده رشد (ممانعت از تقسیم سلولی ) و به صورت انتخابی استفاده می شود.

علف کش2,4-D+MCPA)) در مقایسه با 2,4-D تاثیر بیشتری بر روی علف های هرز دارد.

مویان ها   "surfactants"

Surfactant کلمه ایست مرکب که از جمله surface active agent (عامل فعال کننده سطح) مشتق شده است و شامل امولسیفایرها ،پاک کننده ها و مواد خیس کننده می باشد. آنها مواد رقیق کننده و افزودنی هستند که با علف کش ها ترکیب شده و برای استفاده در مزارع مناسب هستند.surfactant  (مویان) یک مولکول شیمیایی با دو خصوصیت متضاد است چنین ماده ای تمایل دارد که با مواد روغنی و آب سازگار باشد، این خصوصیت دوگانه، آب دوست و چربی دوست گفته می شود. مویان ها به دو گروه یونی و غیر یونی تقسیم می شوند. پاک کننده ها، ترکننده ها و بیشتر امولسیون کننده ها که در کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرند از گروه یونی بوده و در آب یونیزه میشوندو یون های مثبت و منفی تولید می کنند.

چرا از مویان استفاده می شود؟

مویان ها به دلیل داشتن خواص زیر در علف کش های مورد استفاده در زراعت نیشکر به کار برده می شوند.

1-افزایش نگهداری محلول علف کش روی بافت های گیاه

2-افزایش نفوذ علف کش به سبب افزایش سطح تماس بین سطح برگ و قطرات محلول

3 افزایش نفوذ علف کش با حذف لایه ای از هوا بین قطره سم و سطح برگ

4- به عنوان ماده حل کننده عمل می کند

5-افزایش ورود مستقیم از طریق روزنه ها با پایین آوردن کشش سطحی محلول علف کش

6-سهولت حرکت علف کش در طول دیواره سلولها (پس از ورود) با پایین آوردن کشش بین مولکولی

7-مؤثر بودن مویان در پایداری حالت سوسیاسیون در علف کش های پودری قابل حل در آب :

با اضافه کردن مقداری از پاک کننده ها به سوسپانسیون آب ، ذرات جامد فرمولاسیون علف کش در مخزن مخلوط کننده ومخزن سم پاش رسوب نمی کند و غلظت یکنواخت محلول علف کش در طول زمان مصرف حفظ می شود.

 "ارتباط متقابل علف کش و گیاه"

مهمترین شرط لازم برای اینکه علف کش بتواند به طور مؤثر موفق به دفع علف های هرز شود تماس آن با علف هرز است . برای جذب یا نفوذ علف کش در گیاه، تماس باید به قدر کافی برقرار باشد تا علف کش پس از ورود به سلول های زنده گیاه یکی از پدیده های ساختمانی یا حیاتی آن را نابود کند.

1-جذب سموم علف کش

جذب در گیاه عبارت از انتقال یک ماده به داخل آن است که معمولا از راه ریشه یا اندام های نفوذی مثل برگ صورت می گیرد. علف کش هایی که در خاک مصرف می شوند به راحتی در آب حل و از طریق ریشه جذب گیاه می شوند. در مورد علف کش هایی که روی شاخ و برگ مصرف می شوند ورود آنها به داخل گیاه مشکل تر از ورودشان از طریق ریشه است زیرا کوتیکول از جذب مواد جلوگیری می کند .کوتیکول از سه لایه تشکیل شده است:لایه اول، یا لایه خارجی، موم است که چربی دوست می باشد؛ لایه دوم کوتین است که آب دوست تر از موم بوده و در صورت وجود آب قدرت آب دار شدن را دارد؛ و لایه سوم پکتین است که از دو لایه دیگر آب دوست تر است. وجود موم در قسمت خارجی کوتیکول مانع ورود ترکیبات محلول در آب می شود.بنابراین، حرکت علف کش به داخل کوتیکول به میزان انحلال پذیری علف کش درآب بستگی دارد.

*- از آنجایی که در بعضی از علف های هرز تعداد روزنه ها در سطح پایینی برگ نسبت به سطح بالایی بیشتر است لذا باید دقت شود که تمام سطوح برگ بطور کامل تحت پوشش سم قرار بگیرند.

*- اضافه کردن مویان به محلول سمی ، کارایی آن را بالا می برد، زیرا مویان با کاهش دادن میزان کشش سطحی قطرات آب امکان پخش و تماس بیشتر با سطح گیاهان را فراهم می آورد و با افزایش چسبندگی میزان تلف شدن علف کش را به حداقل می رساند.

*- افزودن مویان مشکل باقی ماندن علف کش را روی برگ های عمودی حل می کند زیرا بدون مویان محلول به سرعت از سطح این گونه برگ ها (حلفه) می ریزد.

 *- حجم سم پاشی :

حل کردن علف کش در حجم زیاد آب باعث تلف شدن آنها از سطح گیاه می شود . حجم محلول باید طوری تنظیم شود که ضمن پوشاندن گیاهان مورد نظر به داخل برگ نیز نفوذ کند، علف کش باید به میزان کافی در سطح گیاه پخش شود؛ میزان آب بسته به نوع علف کش متفات است مثلا علف کش های تماسی که به محض تماس با بافت های گیاهی آن ها را از بین می برند باید به طور کامل سطح گیاه را بپوشانند ولی در مورد علف کش های سیستمیک پوشش دادن قسمتی از گیاه با محلول سم نیز برای گرفتن نتیجه کافی است.

 *- استفاده از نازل ها یا افشانه های پودر کننده در حجم کم محلول، دوام و میزان جذب علف کش ها در گیاه را افزایش می دهد.

میزان رشد ساقه و برگ

جهت جذب بهتر و بیشتر علف کش توسط علف هرز چند ساله، بایستی علف هرز به اندازه کافی رشد کرده و دارای سطح برگ کافی برای جذب و حرکت سیمپلاست علف کش به اندام های زیرزمینی داشته باشد.

*- در صورتی که کمتر از 24 ساعت بعد از سم پاشی بارندگی صورت بگیرد سموم از سطح گیاه شسته می شوند، بنابراین نیاز به تکرار سمپاشی می باشد(بویژه برای علف کش های حل شده در آب)

*- نفوذ سم علف کش در کوتیکول:

علف کش های حل شده در آب برای نفوذ از میان کوتیکول غیر زنده، نیاز به نوعی مویان دارند. مویان ها به دو طریق عمل می کنند؛ اول اینکه باعث پخش محلول سم در سطح گیاه و امکان تماس آب با قسمت های آب دوست سطح برگ مثل پکتین (که در کوتیکول امتداد دارد)، قسمت های نازک و کم قطر کوتیکول ، سوراخ ها و شکاف های موجود در کوتیکول(که به وسیله باد، باران ، حشرات و سایر عوامل بوجود آمده اند) می شوند و دوم اینکه مویان ها احتمالا حل کردن کوتیکول را موجب می شوند. مطالعات نشان داده که اگر مقدار مویان از میزان لازم برای مرطوب کردن سطح گیاهان بیشتر باشد نفوذ علف کش افزایش می یابد. این امر نشان می دهد که افزایش مویان ها ، باعث جذب بهتر علف کش های قابل حل در آب به داخل کوتیکول می شود.

*- علف کش هایی که روی شاخ و برگ پاشیده می شوند در شرایط گرم ، مرطوب و رطوبت کافی خاک، بیشترین اثر را دارند چون هم روزنه های بیشتری باز بوده و هم کوتیکول علف های هرز ظریف تر می باشد و در نتیجه نفوذ علف کش بیشتر می شود.

 انواع مسیرهای انتقال مواد در گیاه:

1-مسیر آپوپلاست: "Apoplast"

آپوپلاست یک سیستم کم و بیش به هم پیوسته شامل دیواره های سلولی و سلول های متصل به هم آوندهای چوبی است که اجزای آن غیر زنده هستند ،مسیر آپوپلاست راه اصلی برای عبور آب و مواد غذایی مثل نیتروژن ،فسفر و غیره است و از این طریق مواد از داخل خاک و از طریق گیاه به داخل برگ ها منتقل می شود؛ مواد قابل حل در آب به صورت غیر فعال همراه با آب به بالا کشیده می شوند.

2-مسیر سیمپلاست:Symplast

سیمپلاست یک سیستم کم و بیش پیوسته ای از پروتوپلاسم سلول های گیاهی است بنابراین زنده است. مسیر سیمپلاست راه اصلی برای عبور قندهاست و از این طریق قند از محل تولید یعنی برگ به محل ذخیره یا مصرف مثل اندام های زیرزمینی گیاهان یا نوک ساقه های در حال رشد، حرکت می کند. تفاوت غلظت مواد در دو محل، نیروی محرک مواد در آوندهای آبکش است.

*- سیستم های آپوپلاست و سیمپلاست در انتقال علف کش ها اهمیت زیادی دارند.

حرکت علف کش ها:

علف کش ها را از لحاظ نوع حرکت به سه گروه اصلی تقسیم می کنند.

1-علف کش های تماسی:

این علف کش ها که برروی شاخ و برگ پاشیده می شوند ، بعد از نفوذ و به محض تماس با بافت آن را می کشند. اغلب بعد از چند ساعت که از پخش علف کش گذشت بافت های ساقه و برگ می سوزند یا نکروزه می شوند. در این دسته از علف کش ها پوشش کاملا علف کش روی شاخ و برگ برای از بین بردن مؤثر علفهای هرز ضروری است. علف کش های تماسی برای کنترل علفهای هرز یک ساله مؤثر می باشند و برای دفع علف های هرز دوساله و چند ساله کفایت نمی کنند (مثل پاراکوآت).

2-علف کش های با حرکت آپوپلاستی:

این علف کش ها با حرکت آپوپلاستی در محل هدایت آب و مواد معدنی یعنی در محل آپوپلاست حرکت می کنند. وقتی این نوع علف کش ها در خاک به کار می روند جذب ریشه شده سپس به داخل برگ هایی که فعالانه در حال تعرق هستند جریان می یابند.

3-علف کش هایی با حرکت سیمپلاستی:

این علف کش ها همراه با قند در سیمپلاست حرکت می کنند. در صورتی که این علف کش ها در مرحله صحیحی از چرخه زندگی گیاه روی شاخ و برگ آن پاشیده شوند درکل گیاه پخش شده و به سمت نقاط فعال و محل تجمع مواد غذایی حرکت می کنند.

این نوع علف کش علاوه بر اثرهای فوری که بر جای می گذارد، مثل سوختگی و پیچیدگی ،اگر به مقدار کم استفاده شود می تواند در دراز مدت در محل های فعال رشد مانند نوک ساقه، برگ های جوان و جوانه نیز دیده شود.

استفاده اصلی از علف کش هایی که در سیمپلاست حرکت می کنند مثل گلیفوسیت، دالاپون، تو-فوردی، وقتی است که هدف نابودی همه اندام ها و مخصوصا اندام های زیرزمینی گیاه باشد. این گونه علف کش ها برای گیاهان چند ساله و دو ساله استفاده می شوند.

عوامل مؤثر در حرکت سیمپلاست علف کش ها:

1-مرحله رشد گیاه:

علف های هرز عموما وقتی جوان و دارای رشد سریع هستند یا اندام های تولید مثل آنها در حال تشکیل و توسعه است، و نیز در موقع ذخیره کردن مواد غذایی در اندام های ذخیره ای خود، به علف کش های با حرکت سیمپلاستی بسیار حساس هستند.

2-پوشش گیاه به وسیله علف کش :

نیازی نیست که علف کش های با حرکت سیمپلاست به طور کامل در تمامی سطح گیاه پخش شوند ولی باید این نوع مواد با اندام هایی که فعالانه در حال فتوسنتز و انتقال قند هستند به مدت کافی در تماس باشند.

برگ های خیلی جوان و خیلی پیر به دلیل نداشتن فعالیت صدور قند از خود نمی توانند این گونه علف کش ها را به خوبی منتقل کنند.

3-وجود بافت های زنده:

هدایت علف کش ها همراه با قند به طریق سیمپلاست مستلزم زنده و سالم بودن بافت های گیاه است. حرکت یک علف کش یا حرکت سیمپلاستی به اندام های زیرزمینی ،بسته به نوع گیاه و علف کش می تواند در مدت چند ساعت یا چند روز انجام شود، بنابراین از بین رفتن فوری شاخ و برگ موجب می شود که علف کش به مقدار کم منتقل شود.از این رو کنترل قسمت های زیرزمینی رضایتبخش نخواهد بود. بهترین نتیجه زمانی حاصل می شود که علف کش در مقادیر کمتر ولی به طور مکرر به کار برده شود تا به اندام های زیر زمینی منتقل گرددو ضمنا جوانه های در حال خواب نیز بیدار شده از بین بروند.

*- مصرف زیاد علف کش،آن هم در یک نوبت باعث مرگ سریع بافت ها می شود.

4- شرایط محیطی:

چون حرکت سیمپلاستی در گیاه همراه با حرکت قند است، آن دسته از شرایطی که باعث بهبود فتوسنتز میشوند بر حرکت علف کش ها نیز تاثیر دارند، مثل نور زیاد، رطوبت کافی خاک و دمای مطلوب.

 استفاده از مخلوط علف کش ها :

در کشت نیشکر استفاده از مخلوط علف کش ها خیلی مهم است زیرا مرحله گیاهچه ای خیلی طولانی بوده و فواصل ردیف های کشت خیلی عریض است، به طوری که یک علف کش به تنهایی نمی تواند علف های هرز استقرار یافته را بطور مؤثر کنترل نماید.

توجه:

در تهیه مخلوط علف کش ها، دقت لازم بایستی مبذول گردد تا یک علف کش تماسی با یک علف کش سیستمیک مخلوط نشود، زیرا از بین رفتن سریع اندام های هوایی علف هرز توسط علف کش تماسی از جذب و حرکت سم سیستمیک در گیاه جلوگیری می کند.

*بر اساس مطالعات صورت گرفته، دزهای زیر برای از بین بردن علف های هرز مطلوب می باشد.

الف: سمومی که بصورت انفرادی استفاده می شوند:

آمترین: 5/1-1 درصد

سنکور: 5/1-1 درصد

توفوردی+ام سی پی آ : 25/1-5/0 درصد

پاراکوات: 25/1-1 درصد

گلایفوسیت: 2-25/1درصد

ب:سمومی که به صورت ترکیبی استفاده می شوند

آمترین(25/1-7/0) درصد +2-4-D  (1-7/0) درصد

سنکور(25/1-7/0) درصد +2-4-D  (1) درصد

گزاپاکس(1-5/0) درصد+ سنکور(7/0-5/0)درصد + 2-4-D (1-5/0) درصد

  فهرست منابع:

1- موسوی، م. ر.1380 . مدیریت تلفیقی علف های هرز. نشر میعاد.468. ص.

2- رستگار، م. ع. 1375. علفهای هرز و روش های کنترل آنها. مرکز نشر دانشگاهی، تهران.413ص.

3- بی نام . 1375. مهمترین علف های هرز مزارع نیشکر، کانال ها، آبروها،زهکش ها و اراضی بایر دشت خوزستان. گزارشات شرکت مهندسی پیوند فلاحت. 

4- راهدار، م. ر.1383. نیشکر. انتشارات دانشگاه شهید چمران،626 ص. 

 

5- Shojik.1965. weed control in PuertoRico.Int Soc sugarcane

technol proc 12:737-741.

 

6-Peny SY .1984. the biology and control of weeds.In:sugarcane:   developments in crop science. Elsevier,NewYork.366pp.

 

7-Labrada, R, j.C.Caseley and C. Parker.1994.Weed management for developing countries. FAO Publication NO.120

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/07/28ساعت 22:7  توسط حسین موذن رضا محله  |